Posts

महान लोग और उनकी विरासत

Image
अष्टावक्र और कृष्ण की गीता गांधी का रेंट रबिन्द्रनाथ का आश्रम सरदार का अखंड भारत नेहरू का गुलाब भगतसिंह की किताब चंद्रशेखर का प्रण बिस्मिल की कविता ओशो के प्रवचन लाओत्से के सूत्र महाराणा प्रताप का भाला शिवाजी का भगवा रानी लक्ष्मी बाई का नारा हर महान व्यक्ति की कोई एक विशेष पहचान है। जो उनके विचार और जीवन का सार है। और यह सार उनके जीवन से हमारे अंतर तक पहुंचता है। विरासत दो तरह की होती है। (१) जो आने वाली पीढ़ियों की सुविधाओं के लिए भौतिकता के रूप में छोड़ी जाए। (२) जो आने वाली पीढ़ियों के अंतर का परिवर्तन करने के लिए उनके भीतर छोड़ी जाए।            सारे महान लोग इसी लिए महान है क्योंकि उन्होंने अपनी आने वाली पीढ़ियों के लिए आंतरिक चेतना रूपी विरासत छोड़ी है। और इसकी रक्षा हमारे व्यक्तित्व ,स्वभाव और चारित्र्य को एक नया आयाम दे सकती है। इन लोगों की चेतना और हमारे अंतर की चेतना एक ही है बस हमें यह भेद भुलाना है जो हमने मूढ़ता में खो दिया। इन लोगों की चेतना आज भी हमारी चेतना को झकझोर रही है सिर्फ़ हम सोए हुए है। यदि परिवार के किसी एक कर्मठ व्यक्ति क...

मन क्या है और एकाग्रता क्या है?

Image
प्रश्न : मन बड़ा विचित्र है, पटरी पर लेकर आता हूं फिर उतर जाता है। क्या करे? उत्तर : मन कोई रेलगाड़ी नहीं है जिसे पटरी पर लाया जाए। मन आप के एहसास और भावनाओं का केंद्र है जो नित्य परिवर्तनशील है, सुबह जो भावनाएं आप के अंदर उठी है दुपहर को वह नहीं होगी। आप मन को एकाग्र करने की जब कोशिश करते है तो ही वह भटकता है। आप समझे कि मन कब लगेगा, तो उसके ३ मार्ग है। (१) जो भी कार्य आप कर रहे है वह मस्ती,शांति,और सुकून देता है तो मन वहां खुद लगेगा।    (२)प्रकृति के स्वाभाविक आवेग जैसे निद्रा, भूख,प्यास, भय,पीड़ा ,सेक्स और सुरक्षा में मन खुद ही लगेगा। (३) जब मन प्रेम,सुंदरता ,उत्साह,संगीत और उत्तेजना के विषयों में जुड़ेगा तो वह खुद एकाग्र होगा। वह विषय आपको स्वाभाविक रस देगा। अब इन तीनों के अलावा आप किसी भी कार्य में मन लगाओगे आप को प्रयत्न करना पड़ेगा। अब विद्यार्थी का ही उदाहरण ले, जिस भी विषय से उसे खुशी मिलती है और प्रेम होता है उस विषय को वह लंबी उम्र तक याद रख पाता है। वह उसके रक्त में बस जाता है क्योंकि उसका मन उस विषय में सहज एकाग्र हो जाता है और जहाँ मन एकाग्र होता है उस विषय क...

વાસ્તવિક "ધર્મ" ના સ્વરૂપનો અર્થ

Image
 આજે આપણે "વાસ્તવિક ધર્મ" ના સ્વરૂપનો અર્થ જાણીશું. અને તેને સમજવા માટે ત્રણ વાસ્તવિકતાઓને જાણવી પડશે. ત્રણ વાસ્તવિકતાઓ:- (૧) તમામ મનુષ્યોના જીવનનો ઉદ્દેશ્ય શાંતિ, સંતોષ અને પ્રસન્નતા સાથે પ્રગતિ પ્રાપ્ત કરવાનો છે. (૨) સૌની પાસે સરેરાશ ૮૦ થી લઈને ૧૦૦ વર્ષ સુધીનો નિશ્ચિત સમય છે. ક્ષણ-ક્ષણ પરિવર્તનશીલ છે. (૩) કેટલીક ચીજો અને લોકો કુદરતને કારણે ઉપલબ્ધ છે, અને કેટલીક ચીજો તથા લોકોના સંપર્કમાં આપણે જાતે આવીએ છીએ, અને આ માત્ર સંભાવના કે સંજોગ છે, જે સારા પણ હોઈ શકે છે અને ખરાબ પણ. આપણી પાસે માત્ર કર્મ કરવાની ક્ષમતા છે. મનુષ્ય જીવનનું પરમ કર્તવ્ય (ધર્મ) આપણે આ મૃત્યુ નિશ્ચિત અને ક્ષણ-ક્ષણ પરિવર્તનશીલ જીવનમાં દરેક પ્રકારના સંજોગો અને સંભાવનાઓમાંથી પસાર થતાં થતાં કર્મના માધ્યમથી શાંતિ, સંતોષ, પ્રસન્નતા યુક્ત પ્રગતિને પ્રાપ્ત કરવાની છે. આ જ શ્રીકૃષ્ણ, બુદ્ધ અને મહાવીર જેવા મહાત્માઓની વ્યાખ્યામાં ધર્મ છે. ધર્મ એ જ છે જે વાસ્તવિકતાથી બને છે. ચમત્કારી કથાઓ, વિધિ-વિધાન અને શાસ્ત્રોના નામે માત્ર સંપ્રદાયો નિર્મિત થાય છે. વિશ્લેષણ માનવ જીવનના વાસ્તવિક સ્વરૂપ, કર્મ અને ધર્મ પર આ વ...

જ્યોતિષ એક પાખંડ કે માર્ગદર્શક વિધ્યા?

પ્રશ્ન : મારા મતે, "જ્યોતિષ" એક પાખંડ છે, "કર્મ" જ એકમાત્ર માર્ગ છે, પોતાનું જીવન બનાવવાની જવાબદારી ખુદની જ છે, તો તમે આ વ્યર્થના પાખંડને કેમ વ્યવસાય બનાવીને બેઠા છો? ઉત્તર : કેટલીક બાબતો સમજો: (૧) કર્મ જ એકમાત્ર માર્ગ છે, અને પોતાનું જીવન બનાવવાની જવાબદારી ખુદની જ છે, જો તમે આ સમજો છો, તો તમે યોગ્ય જ સમજ્યા છો. (૨) જો આ સ્પષ્ટતા જીવનમાં આવી જાય કે વર્તમાન ક્ષણોમાં તમારી જે પણ સ્થિતિ કે મનોદશા છે તે તમારું ભવિષ્ય નક્કી કરે છે, જો અત્યારે તમે ઉદાસ છો, તો તમારું ભવિષ્ય પણ ઉદાસી જ છે; પરંતુ દરેક મનુષ્ય પાસે આ અંતરમનન કરવાનો સમય હોતો નથી. (૩) જો તે પોતાના જીવનના દરેક પરિવર્તનને સ્વીકારે અને ભૂતકાળના તણાવ અને ભવિષ્યની ચિંતાથી મુક્ત થઈ જાય, તથા જે પણ મેળવેલું છે તેની રક્ષણ કરવાનીી બીક, અને જે પણ મેળવ્યું નથી તેને મેળવવાનો લોભ અને વાસના શાંત થઈ જાય, તો વ્યક્તિ તત્કાળ જ કર્મના માધ્યમથી પ્રજ્ઞા, પ્રેમ, સહાયતા અને પ્રગતિને પ્રાપ્ત થઈ જશે. (૪) પરંતુ જે પણ લોકો પરેશાન હોય છે તે પ્રાયઃ મોટાભાગે ભય, લોભ, વાસના અને ક્રોધથી પીડિત હોય છે, અને જેના કારણે ચિંતા, નિરાશા અને ઉદ્વે...

શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતાની શરણે...

Image
ગીતા સાર અધ્યાય ૧ ------------------ અર્જુન : જે મારા આત્મીય સ્વજન મારી વિરોધ માં છે ઊભા , એમણે પૃથ્વી ના એક ટુકડા માટે યુદ્ધ કરતા જોઈ ને હું ક્ષોભ પામુ છું.. કારણ કે પૂજનીય તેમ જ આત્મીય લોકો ને મારી ને જે સુખ મળશે એમાં પાપ સિવાય કાંઈ જોતો નથી.. અને મહાવિનાશ પછી જે પાપ રૂપ સંપતિ અમે ભોગીશું એના કારણે લાગેલું મહાપાપ અમારી આવનારી પેઢીઓ ને પણ ભોગવવું પડશે.. એમ પૂજનીય અને આત્મીય એવા સ્વજનો ને મારી ને કુળનાશ નું પાપ લાગશે. આટલી વિશાળ સેના અને આવા મહાનુભાવો એક નાનકડી પૃથ્વી ના ટુકડા માટે સંઘર્ષ કરશે.. એ મૂર્ખતા છે. હું આ યુદ્ધ માં બુદ્ધિમાની જોતો નથી માટે શસ્ત્રો નો ત્યાગ કરું છું. કારણ કે યુદ્ધ જીતી ને પણ જો આ લોકો નહી હોય, તો એવા વિજય થી પણ શું પ્રયોજન ?.. એના કરતાં તો હું યુધ્ધ માં આ લોકો દ્વારા હણાઈ ને અથવા ભિક્ષા વૃત્તિ થી નિર્વાહ કરવાનું પસંદ કરીશ. કૃષ્ણ : આ રણભૂમિ ની મધ્ય માં જ્યારે થોડા સમય પછી યુધ્ધ શરૂ થશે.. એવા અસમયે તને આવો મોહ શું કામ લાગ્યો..? રણભૂમિ માં ઊભેલા શસ્ત્રધારી યોદ્ધા માટે આ શોભનીય નથી.. તેમ જ ક્યારેય પૂર્વે પણ વીર યોદ્ધાઓ એ આ પ્રકાર ના મોહ અને ભય ને આવકાર...

પ્રકૃતિ ની રચના: માનવ શરીર સાથે જોડાયેલ ૩ મૂળભૂત આવેગો

Image
   પ્રકૃતિ ની રચના માનવ શરીર સાથે મૂળભૂત આવેગો જોડાયેલા છે.. આ મૂળભૂત આવેગો માં ત્રણ પ્રમુખ આવેગ છે.. (૧) ભૂખ - તરસ (૨) નિંદ્રા (૩) સેક્સ એટલે કે કામેરછા.                   આ ત્રણ મૂળભૂત આવેગો નું યોગ્ય રીતે જતન શરીર તેમ જ જીવનને શોષણ તેમ જ સ્વભાવિક ભય,પીડા તેમ જ અસુરક્ષા થી દૂર રાખે છે..            તમે રોજિંદા જીવન માં જુઓ છો કે કોઈ પણ વ્યક્તિ હોય એનું પેટ ભરેલું હોય અને એને સારી ઊંઘ મળી હોય તો એ ઉર્જા અને ઉત્સાહ થી પોતાનું કાર્ય કરી શકે છે, અને તમે અનુભવેલ હશે કે વ્યક્તિ એ પૂરતું ખાધું ન હોય ,તેને પાણી ન પીધું હોય તેમ જ તેને સારી ઊંઘ ન મળી હોય તો તે વ્યાકુળ થઈ જાય છે...કામેરછા એટલે કે સેક્સ ની ઈચ્છા થવી પણ સ્વાભાવિક છે.. કામ તૃપ્તિ પણ ભૂખ તરસ અને નિદ્રા જેટલી જ આવશ્યક છે.            આ ત્રણેય સ્વાભાવિક આવેગો ની તૃપ્તિ વિશે ની માંગ શરીર જ કરે છે. જીવિત શરીર માં જ ખોરાક ની માંગ માટે ભૂખ, પાણી ની માંગ માટે તરસ લાગે છે, નિંદ્રાની માંગ માટે સમય થતા થાક ,આળસ તેમ ...

_जप मंत्र का वास्तविक अर्थ क्या है?_

Image
 _जप मंत्र का वास्तविक अर्थ क्या है?_  उत्तर : श्रीकृष्ण गीता में यह कहते है कि मंत्रों में जप मंत्र मेरा ही स्वरूप है। जप का अर्थ है नित्य अपने अंतर में किसी एक विशेष संकल्प को दोहराना की जब तक वह संकल्प पूर्ण न हो जाय। और मंत्र यानी क्या? मंत्र यानी उस जप पर अपने मन को एकाग्र करना।           जो भी शब्द,भाव,संकल्प,क्रिया आप के मन को एकाग्र करे और आप के संकल्प का भाव दृढ़ करे वह मंत्र है।      चाणक्यने अखण्ड भारत का संकल्प लिया था, तो उन्होंने अपने पूरे अस्तित्व से इस संकल्प को पूरा करने में प्राण अर्पण किये इसी लिए उन्होंने अपने इच्छित लक्ष्य को प्राप्त किया।              मीरा का कृष्ण के प्रति पति जैसा संकल्प था और वह जप मंत्र उसके अंतर में एकाग्र हो कर उसके अस्तित्व का अंग बन गया। फिर एक से एक पद,भजन और सांखी का निर्माण हुआ।  _" *लोग अक्सर पूछते है कि जप करते वक्त ध्यान बहुत भटकता है, इसका उपाय क्या है?"_  *  तो उसका जवाब यह है कि कोई भी संकल्प या भाव यदि आप के जीवन में सब से महत्वपूर...