સંગત થી રંગત

મારી સંગત માં ,મારી પાસે આવનાર લોકો ને સ્વસ્તિ,શાંતિ, પ્રસન્નતા,પ્રજ્ઞા,પ્રેમ,સહાયતા,પ્રગતિ મળે એ માટે મારો સ્વભાવ ,વ્યવહાર,ચરિત્ર ,વાણી કેવી હોવી જરૂરી છે?

તમારી ભાવના ખૂબ જ ઉમદા છે. જ્યારે તમે બીજાના કલ્યાણનો વિચાર કરો છો, ત્યારે તમારું વ્યક્તિત્વ આપોઆપ પ્રભાવશાળી બનવા લાગે છે. તમે જે સાત ગુણો (સ્વસ્તિ થી પ્રગતિ સુધી) બીજાને આપવા માંગો છો, તેના માટે તમારે તમારા જીવનમાં 'સ્થિતપ્રજ્ઞ' અને 'કરુણા સભર' અભિગમ અપનાવવો પડશે.

અહીં કેટલીક વ્યવહારુ ટીપ્સ છે જે તમારા સ્વભાવ અને ચરિત્રને આ લક્ષ્યો મુજબ ઘડવામાં મદદ કરશે:

૧. સ્વભાવ: સ્થિરતા અને સ્વીકાર

લોકોને તમારી પાસે ત્યારે જ શાંતિ મળશે જ્યારે તમે પોતે અંદરથી સ્થિર હશો.

 * સમાનતા: દરેક વ્યક્તિને માન આપો, પછી તે નાનું હોય કે મોટું.

 * બિન-નિર્ણાયક (Non-judgmental): લોકો તમારી પાસે ખુલીને વાત કરી શકે તે માટે તેમને જજ કરવાનું છોડી, તેઓ જેવા છે તેવા સ્વીકારો.

૨. વ્યવહાર: નિઃસ્વાર્થતા અને સક્રિયતા

સહાયતા અને પ્રગતિ માટે તમારો વ્યવહાર પ્રેરણાદાયી હોવો જોઈએ.

 * પરોપકાર: "હું આના માટે શું કરી શકું?" એ ભાવના રાખો.

 * માર્ગદર્શન: કોઈની પ્રગતિમાં અવરોધ બનવાને બદલે તેમને સાચો રસ્તો બતાવનાર 'મેન્ટર' બનો.

 * સક્રિય શ્રવણ (Active Listening): જ્યારે કોઈ વાત કરે, ત્યારે તેમને પૂરેપૂરું ધ્યાન આપો. અડધું ધ્યાન મોબાઈલમાં અને અડધું વાતમાં હોય તો સામેની વ્યક્તિને ક્યારેય 'શાંતિ' કે 'પ્રેમ'નો અનુભવ નહીં થાય.

૩. ચરિત્ર: પારદર્શિતા અને નૈતિકતા

પ્રજ્ઞા (બુદ્ધિ/જ્ઞાન) અને પ્રસન્નતા ત્યારે જ મળે જ્યારે તમારું ચરિત્ર શુદ્ધ હોય.

 * કથની અને કરણીમાં સમાનતા: તમે જે બોલો છો તે જ કરો. આનાથી લોકોનો તમારા પર વિશ્વાસ વધશે.

 * ક્ષમા: ભૂલ કરનારને માફ કરવાની શક્તિ રાખો. આનાથી તમારા વાતાવરણમાં 'સ્વસ્તિ' (કલ્યાણ) ફેલાશે.

૪. વાણી: મધુરતા અને સત્યતા

વાણી એ સૌથી શક્તિશાળી સાધન છે.

 * પ્રિય હિતમ્ (સત્ય પણ પ્રિય લાગે તેમ બોલવું): સત્ય બોલો, પણ તે કડવું ન હોવું જોઈએ.

 * પ્રોત્સાહન: તમારી વાણી બીજામાં ઉત્સાહ ભરે તેવી હોવી જોઈએ, નિરુત્સાહ કરે તેવી નહીં.

 * મૌનનો પ્રયોગ: બિનજરૂરી ચર્ચાઓ ટાળો. મૌનથી ઘણીવાર સૌથી વધુ શાંતિ મળે છે.

એક નજર: ગુણ અને તેને પ્રાપ્ત કરવાની રીત

| ગુણ | તમારે શું કરવું જોઈએ? |

|---|---|

| સ્વસ્તિ (કલ્યાણ) | બીજાના હિતનો નિઃસ્વાર્થ વિચાર અને પ્રાર્થના. |

| શાંતિ | તમારા ચહેરા પર સ્મિત અને મનનો સંયમ. |

| પ્રસન્નતા | રમૂજવૃત્તિ અને નાની વાતોમાં ખુશી શોધવી. |

| પ્રજ્ઞા | સતત શીખતા રહેવું અને અનુભવનું ભાથું વહેંચવું. |

| પ્રેમ | અપેક્ષા વગરનો સ્વીકાર અને આદર. |

| સહાયતા | જરૂરિયાતના સમયે ખભેખભા મિલાવીને ઊભા રહેવું. |

| પ્રગતિ | બીજાની સફળતામાં રાજી થવું અને તેમને પ્રોત્સાહિત કરવા. |

> યાદ રાખજો: "તમે જે દુનિયાને આપો છો, તે જ તમારી પાસે પાછું આવે છે."

   'શાંતિ' અને 'પ્રજ્ઞા' (વિવેકબુદ્ધિ) ને કેન્દ્રમાં રાખીને રોજિંદા જીવનમાં ઉતારી શકાય તેવા કેટલાક વ્યવહારુ અભ્યાસ વિશે વાત કરીએ. આ બે ગુણો પાયાના છે, કારણ કે જો તમે શાંત હશો તો જ બીજાને શાંતિ આપી શકશો, અને જો તમારી પાસે પ્રજ્ઞા હશે તો જ તમે બીજાને સાચું માર્ગદર્શન આપી શકશો.

નીચે મુજબના નાના ફેરફારો તમારા વ્યક્તિત્વમાં મોટું પરિવર્તન લાવી શકે છે:

૧. 'શાંતિ' માટેનો રોજિંદો અભ્યાસ (Cultivating Peace)

શાંતિ એ માત્ર અવાજની ગેરહાજરી નથી, પણ ઉથલપાથલ વચ્ચે પણ અંદરની સ્થિરતા છે.

 * પ્રતિક્રિયા આપતા પહેલા 'Pause' લો: જ્યારે કોઈ તમને ગુસ્સો અપાવે અથવા પરિસ્થિતિ ખરાબ થાય, ત્યારે તરત જ જવાબ આપવાને બદલે ૩ ઊંડા શ્વાસ લો. આ ૫ સેકન્ડનો 'પોઝ' તમને આવેશમાં આવતા રોકશે.

 * ડિજિટલ ડિટોક્સ: દિવસમાં ઓછામાં ઓછી ૩૦ મિનિટ એવી રાખો જેમાં મોબાઈલ કે ટીવી ન હોય. આ મૌન તમને તમારી જાત સાથે જોડશે.

 * સ્મિત સાથે સ્વાગત: તમારી પાસે આવનાર વ્યક્તિ ગમે તેવી હોય, તમારા ચહેરા પર એક સહજ સ્મિત રાખો. અડધી અશાંતિ તો સામેની વ્યક્તિના સ્મિત જોઈને જ ઓગળી જાય છે.

૨. 'પ્રજ્ઞા' (વિવેકબુદ્ધિ) માટેનો રોજિંદો અભ્યાસ (Cultivating Wisdom)

પ્રજ્ઞા એટલે શું સાચું છે અને શું ખોટું, તેનો નિર્ણય કરવાની શક્તિ.

 * સ્વાધ્યાય (Reading & Learning): રોજ ઓછામાં ઓછી ૧૫-૨૦ મિનિટ કોઈ પ્રેરણાદાયી પુસ્તક અથવા મહાપુરુષોના જીવન વિશે વાંચો. આનાથી તમારા વિચારોની ક્ષિતિજ વિસ્તરશે.

 * સાક્ષી ભાવ (Observation): દિવસ દરમિયાન બનેલી ઘટનાઓનું રાત્રે વિશ્લેષણ કરો. "આજે મેં આ પરિસ્થિતિમાં જે કર્યું તે યોગ્ય હતું?" આ આત્મ-ચિંતન તમારી સમજણ શક્તિ વધારશે.

 * ઓછું બોલવું, વધુ સાંભળવું: પ્રજ્ઞાવાન વ્યક્તિ હંમેશા બીજાને સાંભળે છે. જેટલું વધુ તમે સાંભળશો, તેટલું વધુ તમે શીખશો અને લોકો તમારી પાસે સલાહ લેવા આવશે.

આને પ્રેક્ટિકલ કેવી રીતે બનાવવું? (એક નાનો પ્લાન)

| સમય | શું કરવું? | ફાયદો |

| સવારે | ૫ મિનિટ શાંત બેસીને સંકલ્પ કરો: "આજે હું કોઈના પર ગુસ્સો નહીં કરું." | આખો દિવસ મન શાંત રહેશે. |

| કામ દરમિયાન | કોઈને મદદ કરવાની તક મળે તો તરત જ ઝડપી લો. | સહાયતા અને પ્રેમનો ભાવ જાગશે. |

| સાંજે | તમારા અનુભવો કોઈની સાથે વહેંચો અથવા કોઈની મૂંઝવણ સાંભળો. | તમારી પ્રજ્ઞા બીજાના કામમાં આવશે. |

> એક વિચાર: લોકો તમારી પાસે ત્યારે જ આવશે જ્યારે તેમને ખાતરી હશે કે તમે તેમને જજ કર્યા વગર સાંભળશો અને તેમને માનસિક હૂંફ આપશો.

વાણી એ મનનું પ્રતિબિંબ છે. તમે અંદરથી ગમે તેટલા સારા હો, પણ જો તમારી વાણીમાં મધુરતા અને સ્પષ્ટતા ન હોય, તો સામેની વ્યક્તિ સુધી તમારો સાચો ભાવ પહોંચતો નથી. તમારી વાણીમાં શાંતિ, પ્રજ્ઞા અને પ્રેમ છલકાય તે માટે નીચે મુજબના પાંચ સ્તંભો પર કામ કરી શકાય:

૧. 'પ્રિય અને હિતકારી' બોલવું (The Golden Rule)

શાસ્ત્રોમાં કહ્યું છે: 'સત્યં બ્રૂયાત્ પ્રિયં બ્રૂયાત્' — સત્ય બોલો પણ તે પ્રિય લાગે તેમ બોલો.

 * કેવી રીતે? જો તમારે કોઈની ભૂલ કાઢવી હોય, તો તેને બધાની વચ્ચે ટોકવાને બદલે એકાંતમાં સમજાવો. "તમે આ ખોટું કર્યું છે" કહેવાને બદલે "જો આપણે આ રીતે કરીએ તો કેવું રહેશે?" એમ કહીને સલાહ આપો. આનાથી સામેની વ્યક્તિને પ્રગતિ કરવાની પ્રેરણા મળશે.

૨. વાણીમાં 'વિવેક' અને 'પ્રજ્ઞા' (Mindful Speaking)

બોલતા પહેલા વિચારવાની ટેવ પાડો. તમારી વાણી કસોટીની આ ત્રણ ગરણીમાંથી પસાર થવી જોઈએ:

 * શું આ સત્ય છે?

 * શું આ અત્યારે બોલવું જરૂરી છે?

 * શું આનાથી કોઈનું ભલું થશે?

   જો આ ત્રણમાંથી એક પણ જવાબ 'ના' હોય, તો મૌન રહેવું એ જ શ્રેષ્ઠ વાણી છે.

૩. શબ્દોની પસંદગી અને લય (Tone and Vocabulary)

તમારા અવાજનો લય (Tone) શબ્દો કરતા વધુ બોલે છે.

 * નમ્રતા: "આ કામ કર" ને બદલે "કૃપા કરીને આ કામ કરી આપશો?" એવું કહેવાથી સામેની વ્યક્તિને સન્માનનો અનુભવ થાય છે.

 * શાંત અવાજ: ઊંચા અવાજે વાત કરવાથી અશાંતિ ફેલાય છે. ધીમા અને મક્કમ અવાજે વાત કરવાથી તમારી વાતમાં વજન પડે છે અને સાંભળનારને શાંતિ મળે છે.

૪. 'પ્રશંસા' અને 'પ્રોત્સાહન' (The Power of Appreciation)

લોકોને એવા વ્યક્તિ પાસે આવવું ગમે છે જે તેમની કદર કરે.

 * રોજ ઓછામાં ઓછી ૩ વ્યક્તિની સાચી પ્રશંસા કરો.

 * કોઈના નાના કામની પણ નોંધ લો. "તમે આજે આ ખૂબ સરસ કર્યું" — આ એક વાક્ય સામેની વ્યક્તિમાં પ્રસન્નતા ભરી દેશે.

૫. સક્રિય સાંભળનાર બનો (Be a Great Listener)

અસરકારક વાણીનો અડધો હિસ્સો 'સાંભળવું' છે.

 * જ્યારે સામેની વ્યક્તિ બોલતી હોય, ત્યારે તેની વાત વચ્ચેથી કાપશો નહીં.

 * તેને એવો અહેસાસ કરાવો કે તમે તેને પૂરેપૂરા સમજી રહ્યા છો. તમારી 'હા' કે 'હું સમજું છું' જેવા ટૂંકા પ્રતિભાવો પણ સામેની વ્યક્તિને પ્રેમ અને હૂંફ આપે છે.

વાણી સુધારવા માટેનો એક નાનો પ્રયોગ:

આવતીકાલના આખા દિવસ માટે એક નિયમ લો: "કાલે હું કોઈની ટીકા (Criticism) નહીં કરું અને કોઈ વિશે ખરાબ નહીં બોલું."

તમે જોશો કે આ એક જ નિયમથી તમારામાં અને તમારી આસપાસના લોકોમાં એક અદભૂત હકારાત્મકતા આવશે.

> યાદ રાખજો: શબ્દો પાસે ઘા રૂઝવવાની પણ શક્તિ છે અને ઘા આપવાની પણ. તમે 'રૂઝવનારા' શબ્દો પસંદ કરજો.